Motyw śmierci w literaturze polskiej i obcej

Czym jest śmierć ? Pytanie to przewija się poprzez wszystkie epoki literacki jednak mimo tego nie da się znaleźć jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Definicja encyklopedyczna mówi nam iż śmierć jest to ustnie funkcji życiowych - zatrzymanie reakcji serca. Nieodwracalne następstwo zachwiania równowagi i załamania wewnętrznych organizacji ustroju, czyli jego dezintegracji. Rozróżniamy dwa rodzaje śmierci, - śmierć fizjologiczna, czyli naturalną ,do której doprowadzają stopniowo ilościowe i jakościowe zmiany komórkowe i narządowe ,zahamowanie podstawowych procesów metabolicznych ustroju oraz
- śmierć patologiczna ,przedwczesna, wywołana procesami chorobowym ustroju i nieodwracalnym uszkodzeniem i zaburzeniem czynności ważnych dla życia narządów. Śmierć może być powolna bądź nagła i gwałtowna. Samo słowo śmierć dręczy bez wyjątków każdego człowieka ,ponieważ jest naturalnych końcem życia ziemskiego. Wszyscy spotykamy się z nią w ciągu naszego życia i pozostajemy wobec niej tak samo bezradni ,zagubieni i osamotnieni. Nic więc dziwnego ,że wszystkie przemyślenia i pytania z nią związane znajdują swoje odzwierciedlenie w literaturze jak również w sztuce bądź malarstwie.

Przechodząc do omawiania poszczególnych utworów chciałabym zaznaczyć iż średniowiecze było epoką w której niezwykle często występował motyw śmierci .
Najpopularniejszym hasłem tamtych czasów było ` memento mori` ,czyli pamiętaj o śmierci. Występowały jeszcze dwa motywy związane z ta tematyką a mowa o Dance macabre i ars morendi. Pierwszy termin dotyczył tańca śmierci ,który przedstawiany był jako korowód , na czele którego maszerowała śmierć i prowadziła za sobą ludzi różnych warstw społecznych. Drugi termin natomiast był sztuką, która cechowała się pięknem i godnością umierania. Doskonałym przykładem może tu być śmierć hrabiego Rolanda z ` Pieśni o Rolandzie` . Główny bohater był wiernym sługą Karola Wielkiego jak również walecznym rycerzem , który uczestniczył w wyprawach przeciw niewiernym. Podczas wojny w Hiszpanii , w której brał udział a wojska Karola walczyły z Saracenami Roland został śmiertelnie ranny. Czując zbliżającą się śmierć zdecydował aby resztami sił dostać się na wzgórze . Tam położył się pod sosną z twarzą odwrócona w stronę Hiszpanii, gdyż nie chciał aby ktokolwiek posądził go o ucieczkę z pola bitwy. Przed samą śmiercią schowawszy broń pod siebie przed ewentualnymi osobami które mogłaby mu zabrać te insygnia ,wspominał Francję ,krewnych oraz samego Karola Wielkiego . Nie zapomniał również o modlitwie do Boga w której wyznawał mu swoje grzechy. Na sam koniec uniósł prawa rękę w górę na znak ,że od tej chwili staje się lennikiem Boga. Anioł Gabriel, Cherubin i patron rycerzy św .Michał przybyli z nieba i wzięli duszę rycerza do raju.

Kolejnym utworem ,który chciałabym przybliżyć jest ` Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią`.
Śmierć ukazana jest tutaj jako siła wszechpotężna i przez nikogo nie do pokonania. Utwór ten charakterystyczny jest pod względem niezwykłej rozbudowy opisów ,za pomocą których została zobrazowana śmierć oraz jej ofiary. Jest ona upersonifikowana to znaczy ,że posiada liczne cechy fizyczne i psychiczne. Zostaje przedstawiona jako osoba z kobiecym ciałem które jest pożółkłe ,pomarszczone a jednocześnie w trakcie rozkładania się z nieodłączną kosą w ręku. Mimo swojej obrzydliwości i pokraczności śmierć ta posiada także rys komiczny ,chociażby w momencie kiedy w jednej ze scen odpada jej kawałek nosa. Jeżeli chodzi o cechy charakteru można powiedzieć ,że niemądre pytania Polikarpa powodują w niej gniew ,który przyczynia się do ochoty ścięcia mu na miejscu głowy. Uśmiercanie ludzi nie jest dla niej wyłącznie obowiązkiem traktuje to tez poniekąd jako zabawę oraz swojego rodzaju przyjemność. Śmierć zostaje także przedstawiona jako narzędzie boskiej sprawiedliwości za pomocą którego grzesznicy trafiają do piekła a dobrzy do nieba. Wynika z tego jedna prawda ,że tylko i wyłącznie źli ludzie powinni się jej bać.

Motyw śmierci ukazany został również w utworze ` Romeo i Julia` Williama Szekspira.
Cała treść książki skupiona jest głównie wokół historii miłosnej dwóch młodych osób pochodzących z Werony. Julia to skromna , delikatna i pełna wdzięku panienka z bogatego domu ,Romeo natomiast jest narwańcem ,kochliwym marzycielem także pochodzącym z zamożnego domu. Niestety te dwa rody nie darzą siebie sympatią a jak na złość nasi tytułowi bohaterowie zakochują się w sobie od pierwszego wejrzenia. Po pamiętliwej scenie kiedy to Romeo wyznaje miłość swojej wybrance pod jej balkonem Julia także ujawnia się ze swoimi uczucia ,dlatego też następnego dnia z rana nastolatkowie udają się do celi zaprzyjaźnionego ojca Laurentego który obiecał im udzielenie sakramentu małżeństwa. Wkrótce w Weronie dochodzi do konfliktu pomiędzy Tybaltem a Merkucjem – przyjacielem Romea który kończy się śmiercią tego ostatniego. Gdy tylko Romeo się o tym dowiaduje dochodzi do pojedynku między samym tytułowym bohaterem a Tybaltem w którym Tybalt ginie. Karą za jego śmierć ma być wygnanie młodzieńca. Pani Capuletti powiadamia Julię , że ta wyjdzie za mąż za Parysa. Jednak nie chcąc popełnić bigamii, Julia wypija otrzymaną od ojca Laurentego miksturę ,która wprawia w stan podobny do śmierci. Romeo widząc swoja ukochaną na cmentarzu w trumnie jednocześnie nie wiedząc nic o jej podstępie podejmuje decyzje o samobójstwie. Chwilę później dochodzi do przebudzenia Julii ,która spostrzega iż Romeo nie żyje i przebija swoja pierś sztyletem po czym umiera. Na miejscu całej tragedii po przybyciu członków poszczególnych rodzin ojciec Laurenty tłumaczy im całe zajście ,co prowadzi do pojednania się rodów Montacchich i Capulettich.

W książce `Cierpienia młodego Wertera` Johanna Wolfganga Goethego `
Głównym bohaterem jest Werter który jest bardzo uczuciowym człowiekiem i niezwykle wrażliwym. Podczas gdy zakochuje się w Lotcie wszystko przestaje mieć dla niego znaczenie oprócz miłości do ukochanej. Uczucie to opanowuje go całego , a on staje się mu oddany i poświęca tej miłości cały swój czas. Przy niej czuje się najbardziej szczęśliwy , a radość ogarnia całe jego ciało. Fakt iż Lotta jest zaręczona za bardzo do niego nie dociera można powiedzieć ,że jest egocentrykiem bo liczą się tylko jego odczucia.
Nawet podczas snu myśli o swojej lubie, w której widzi sens życia.
Z czasem miłość ta staje się chora, choć Werter nie zauważa jak doprowadza go do obłędu i samozniszczenia.
Tytułowego bohatera cechuje naiwność i łatwowierność przez co błędnie odczytuje zamiary Lotty, która w jego mniemaniu odwzajemnia jego uczucie.
Te wyolbrzymione uczucie sprawia mu coraz więcej bólu i cierpienia. Werter nie może patrzeć jak inny mężczyzna zajmuje miejscu przy boku jego ukochanej. Wszystko co widzi i odczuwa , każdy kolejny cios staje się nie do zniesienia. Wszystko to powoduje iż pewnego dnia Werter postanawia skończyć ze swoim życiem i strzela do siebie. Ludzka psychika jest strasznie krucha i niezmiernie wrażliwa, natomiast jego była jeszcze bardziej złożona ,gdyż była to osoba nieprzeciętnie rozwinięta emocjonalnie jak również artystycznie. Nawet w chwili śmierci do której się doprowadził wymawia imię swojej ukochanej , której poświęca całe życia.